{"id":14386,"date":"2026-06-05T20:00:00","date_gmt":"2026-06-05T17:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/imgist.ru\/avtorskaya-statya-pochemu-ekstremalnye-temperatury-ugrozhayut-budushhemu-hlopkovodstva\/"},"modified":"2026-07-19T20:46:31","modified_gmt":"2026-07-19T17:46:31","slug":"nima-uchun-haddan-tashqari-harorat-paxta-yetishtirish-kelajagiga-tahdid-solishi-haqida-muallifning-maqolasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/imgist.ru\/uz\/avtorskaya-statya-pochemu-ekstremalnye-temperatury-ugrozhayut-budushhemu-hlopkovodstva\/","title":{"rendered":"Muallif maqolasi: Nima uchun haddan tashqari harorat paxta yetishtirish kelajagiga tahdid solmoqda"},"content":{"rendered":"<p>2026-yil bahori va G&#039;arbiy Yevropaning katta qismi allaqachon issiqlik to&#039;lqini ostida. Buyuk Britaniya, Irlandiya va Fransiyada may oyi uchun rekord harorat qayd etildi va bir nechta shaharlarda o&#039;rmon yong&#039;inlari boshlandi. Shu bilan birga, Janubiy Osiyoda vaziyat yanada xavotirli tus oldi. Berkli shahridagi Kaliforniya universiteti olimlari guruhi tomonidan olib borilgan yaqinda o&#039;tkazilgan tadqiqot shuni ko&#039;rsatdiki, Hindistonda &quot;bir kunlik issiqlik to&#039;lqini&quot; - odatda bu yil allaqachon qayd etilgan haroratga o&#039;xshash 45 darajadan yuqori harorat - 3400 kishigacha o&#039;lishi mumkin.<\/p>\n<p>Bugun Jahon atrof-muhit kuni oldidan iqlim inqirozi boshimizga tushganini eslatib turadigan o&#039;z vaqtida eslatmalardir. Bundan ham xavotirli tomoni shundaki, u allaqachon butun dunyo bo&#039;ylab qishloq xo&#039;jaligiga chuqur ta&#039;sir ko&#039;rsata boshladi va insoniyat kelajagi uchun potentsial mavjud oqibatlarga olib kelishi mumkin. Ekstremal ob-havo hodisalari bizning ekinlarni yetishtirish qobiliyatimizga tahdid soladi va natijada biz yeyayotgan ovqatdan tortib kiyadigan kiyimlarimizgacha bo&#039;lgan eng asosiy ehtiyojlarimizni xavf ostiga qo&#039;yadi.<\/p>\n<p>Qishloq xo&#039;jaligi sohasida dunyoning ko&#039;p qismini kuydirib yuborayotgan shafqatsiz jaziramadan qochib qutulishning iloji yo&#039;q. Ob-havodan qat&#039;i nazar, oziq-ovqatdan tortib modagacha bo&#039;lgan turli sohalarning asosini tashkil etuvchi ekinlarni yetishtirishda ishlashni davom ettirishdan boshqa chora yo&#039;q.<\/p>\n<p>Paxtachilikni yaxshilash tashabbusi (BCI) tomonidan barcha sertifikatlangan fermerlar uchun majburiy bo&#039;lgan soya, toza suv va muntazam tanaffuslar bilan ta&#039;minlash, albatta, biroz yengillik beradi, ammo ochig&#039;ini aytganda, harorat yildan-yilga ko&#039;tarilishi bilan bu mintaqalarda iqlimga chidamlilikni oshirish uchun bizga uzoq muddatli yechimlar kerak.<\/p>\n<p>Jahon meteorologiya tashkiloti (JMT) va Oziq-ovqat va qishloq xo&#039;jaligi tashkiloti (FAO) tomonidan yaqinda e&#039;lon qilingan &quot;Ekstremal issiqlik va qishloq xo&#039;jaligi&quot; nomli hisobotda Hindistonning eng ko&#039;p zarar ko&#039;rgan hududlarida qishloq xo&#039;jaligi ishchi kuchi asrning oxiriga kelib 40 foizga kamayishi va guruch yetishtirishga sezilarli ta&#039;sir ko&#039;rsatishi taxmin qilinmoqda. Hisobotda shuningdek, qishloq xo&#039;jaligi ishchilarining yuqori harorat ta&#039;sirida o&#039;lish ehtimoli boshqa barcha sohalarga qaraganda 35 baravar yuqori ekanligi ta&#039;kidlangan. Ushbu statistika sizga bir oz vaqt ajratishga imkon beradi.<\/p>\n<p>Tashkilotlarning ma&#039;lumotlariga ko&#039;ra, 2021-yilda butun dunyo bo&#039;ylab haddan tashqari issiqlik tufayli yarim milliard soatga yaqin vaqt yo&#039;qotildi, bu esa bir milliarddan ortiq odamning sog&#039;lig&#039;i va turmush tarziga ta&#039;sir ko&#039;rsatdi.<\/p>\n<p>O&#039;ndan ortiq mamlakatlarda paxta yetishtiruvchi fermerlarni qo&#039;llab-quvvatlash bo&#039;yicha olib borgan ishimiz orqali BCI iqlim o&#039;zgarishi va tobora tez-tez sodir bo&#039;layotgan ekstremal ob-havo hodisalari landshaftlarni qanday o&#039;zgartirayotganini o&#039;z ko&#039;zi bilan ko&#039;rdi. Ayniqsa, diqqatga sazovor misollardan biri 2022-yilda sodir bo&#039;lgan, o&#039;shanda kuchli suv toshqinlari paxta hosilining taxminan 40 foizini yo&#039;q qilgan edi. Joriy 2026-2027 yilgi ekish mavsumi oldidan Qishloq xo&#039;jaligi vazirligi va Markaziy paxta tadqiqot instituti paxta yetishtiruvchi fermerlarni ekinlarini 50 daraja Selsiyga yaqin haroratdan himoya qilish uchun profilaktika choralarini ko&#039;rishga chaqirdi.<\/p>\n<p>Tadqiqotlar shuni ko&#039;rsatadiki, bunday ob-havo hodisalari tobora ko&#039;proq sodir bo&#039;ladi. FAO va JMT haddan tashqari issiqlikni &quot;xavfni kuchaytiruvchi omil&quot; deb ta&#039;riflaydi, chunki u suv ta&#039;minoti, zararkunandalar ko&#039;payishi, biologik xilma-xillik va o&#039;rmon yong&#039;inlari ehtimoliga ta&#039;sir qiluvchi zanjirli reaksiyani qo&#039;zg&#039;atishi mumkin.<\/p>\n<p>Paxta yetishtiruvchi hududlarning 50 foizdan ortig&#039;i yuqori iqlim xavflariga duch kelmoqda, bu esa hosilning to&#039;liq nobud bo&#039;lishiga olib kelishi mumkin. Ushbu voqelikni hisobga olgan holda, agar biz global isishga qarshi kurashish va uni yumshatishni istasak, iqlimga chidamlilik paxta sektorini rivojlantirishning asosiy tamoyiliga aylanishi kerak. Bu nafaqat fermerlar va qishloq xo&#039;jaligi ishchilarining kelajagini ta&#039;minlaydi, balki butun sanoat tarmoqlarining kelajagini ta&#039;minlashning muhim yondashuvidir.<\/p>\n<h2>Fermadan modagacha<\/h2>\n<p>Moda va to&#039;qimachilik sohalari bunga yaqqol misol bo&#039;la oladi. Ta&#039;minot zanjirlarining murakkabligiga qaramay, ularning barchasi noldan boshlab, paxta yetishtiruvchilar kabi xomashyo ishlab chiqaruvchilardan boshlab qurilgan. Shu nuqtai nazardan, bu iqlim o&#039;zgarishi barchamizga xizmat ko&#039;rsatadigan sohalarning poydevorini larzaga keltirayotganini yaqqol eslatadi.<\/p>\n<p>Ta&#039;minot zanjiri bo&#039;ylab ishlaydigan manfaatdor tomonlar tashkiloti sifatida, BCI paxta yetishtiruvchi jamoalarda keng ko&#039;lamli yaxshilanishlarni amalga oshirishga qaratilgan joylardagi tashabbuslarimizni muntazam ravishda qo&#039;llab-quvvatlaydigan a&#039;zolarimiz va hamkorlar tarmog&#039;imiz buni e&#039;tibordan chetda qoldirmasligini tushunadi.<\/p>\n<p>Hozirgi ishimizning bitta asosiy maqsadi bor: paxta yetishtiruvchi fermerlarning iqlim o&#039;zgarishi, ayniqsa haroratning ko&#039;tarilishi ta&#039;siriga chidamliligini oshirish. Fermerlarning chidamliligini oshirishning eng yaxshi usullaridan biri bu ularning atrofidagi va oyoqlari ostidagi tabiiy muhitni tiklash uchun yanada faol choralar ko&#039;rishdir. Fermerlarni qo&#039;llab-quvvatlash uchun qo&#039;llaydigan ko&#039;plab amaliyotlarimizning asosini tashkil etuvchi regenerativ qishloq xo&#039;jaligi endi butun tizimimizga singib, tuproq va mahalliy biologik xilma-xillikni tiklashni birinchi o&#039;ringa qo&#039;yadi.<\/p>\n<p>Aprel oyida kuchga kirgan standartimizga kiritilgan so&#039;nggi yangilanishdan so&#039;ng, BCI endi avvalgidan ham ko&#039;proq rivojlangan regenerativ standartni nazorat qiladi, bu nafaqat fermerlar bog&#039;liq bo&#039;lgan tabiiy muhitni saqlab qolish, balki yaxshilash amaliyotlarini ham qo&#039;llab-quvvatlaydi. Sog&#039;lom tuproq nafaqat namlikni yaxshiroq ushlab turadi va ekinlarning chidamliligini oshiradi, balki issiqxona gazlarini ushlab turish va iqlim o&#039;zgarishiga qarshi kurashish uchun ulkan salohiyati tufayli dunyo o&#039;rmonlari singari uglerod yutuvchi vazifasini ham bajaradi.<\/p>\n<p>Fermerlar hayotiga tobora ko&#039;proq bosim o&#039;tkazayotgan iqlim sharoitida muvaffaqiyatga erishish qiyin, bu zarur choralar ko&#039;rilayotganining dolzarbligini ta&#039;kidlaydi, ammo milliondan ortiq paxta yetishtiruvchi fermerlar bizning tashabbusimizni qo&#039;llab-quvvatlamoqda va o&#039;zgarishlarga sodiqligini namoyish etmoqda.<\/p>\n<p>Fermerlar jamoalari bilan muntazam ravishda aloqada bo&#039;lib, ularni qo&#039;llab-quvvatlaydigan mahalliy hamkorlar bilan hamkorlikda, standartimizni qo&#039;llashni atrof-muhit sharoitlariga moslashtirib, biz fermerlarga iqlim o&#039;zgarishiga yaxshiroq moslashishga yordam berish uchun regenerativ dehqonchilik usullaridan foydalangan holda bir qator loyihalarni amalga oshirmoqdamiz.<\/p>\n<p>Iqlim texnologiyalari startapi Planboo bilan hamkorlikda BCI shu yil boshida Hindistonda sinov ishlab chiqarish loyihasini ishga tushirdi va <a href=\"https:\/\/sadogorodnik.top\/primenenie-biochara-i-biouglya-dlya-povysheniya-plodorodiya-pochvy-normy-vneseniya-i-metody-aktivaczii\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">biokarbondan foydalanish<\/a> paxta fermalarida. Odatda yoqib yuboriladigan qishloq xo&#039;jaligi chiqindilaridan foydalangan holda, ishtirok etuvchi fermer xo&#039;jaliklari <a href=\"https:\/\/sadogorodnik.top\/sozdanie-terra-preta-iz-biouglya-dlya-povysheniya-plodorodiya-pochvy\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">bioko&#039;mir ishlab chiqarish<\/a> \u2014 ko&#039;mirga o&#039;xshash modda <a href=\"https:\/\/sadogorodnik.top\/kak-uluchshit-peschanuyu-pochvu-na-uchastke-vneseniem-organiki-i-sideratov\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">tuproq sog&#039;lig&#039;ini yaxshilashi mumkin<\/a>, bir vaqtning o&#039;zida suvni ushlab turish qobiliyatini oshiradi va bir asrdan ortiq vaqt davomida tuproqda uglerodni saqlashga yordam beradi. Planboo ushbu yechimni turli qishloq xo&#039;jaligi sharoitlarida sinovdan o&#039;tkazish orqali ta&#039;sirchan natijalarga erishdi, bu esa chiqindilardan yopiq tsiklli qiymat yaratish imkonini berdi va shu bilan birga tuproq salomatligi va ekinlarning barqarorligini yaxshiladi.<\/p>\n<p>Shu bilan birga, o&#039;tgan paxta mavsumida bir qator regenerativ amaliyotlarni amalga oshirgan paxta yetishtiruvchi fermerlar guruhining natijalari e&#039;lon qilindi. Ushbu sinov loyihasi doirasida fermerlar issiqxona gazlari chiqindilarini mintaqaviy o&#039;rtacha ko&#039;rsatkichga nisbatan 54 foizga kamaytirishga muvaffaq bo&#039;lishdi. BCI o&#039;zining loyiha hamkori Indigo Ag bilan hamkorlikda kompaniyalar ushbu o&#039;zgarishlarni amalga oshiruvchilarga to&#039;g&#039;ridan-to&#039;g&#039;ri investitsiya kiritishlari mumkin bo&#039;lgan rag&#039;batlantirish tizimini ishlab chiqdi.<\/p>\n<p>Biz kiritayotgan o&#039;zgarishlar, shuningdek, a&#039;zolarimizga BCI Cotton kompaniyasidan regenerativ paxta ishlab chiqarish maqsadlarini belgilash uchun foydalanish imkoniyatini yaratadi. Ularning biologik xilma-xillikni himoya qiluvchi va tiklaydigan paxta ishlab chiqarishni rag&#039;batlantirish va rivojlantirishdagi roli bu jarayonning aylanma xususiyatini ta&#039;kidlaydi: fermalardan do&#039;konlar va iste&#039;molchilargacha, keyin esa atrof-muhitni muhofaza qilishga sodiq bo&#039;lgan fermerlar sonining ortib borayotganiga muhim investitsiyalar tufayli dalaga qaytish.<\/p>\n<p>2027-yil uchun prognoz endi mavjud va u rekord darajadagi eng issiq yil bo&#039;lishi taxmin qilinmoqda. Bu qisman olimlarning fikricha, o&#039;n yilliklar ichida eng kuchli El-Ninyo hodisasi bo&#039;lgan Super El-Ninyo deb nomlangan hodisaning shakllanishi bilan bog&#039;liq. Biroq, bu tendentsiya yangilik emas. Haddan tashqari issiqlik o&#039;zgarmaydi; bu tasodifiy emas. So&#039;nggi 11 yil rekordlar o&#039;rnatilgandan beri eng issiq bo&#039;ldi, bu aniq va xavfli tendentsiyani aks ettiradi.<\/p>\n<p>Hozirgi yo&#039;nalish to&#039;xtatib bo&#039;lmaydigandek tuyulishi mumkin bo&#039;lsa-da, oqibatlari bo&#039;lishi shart emas. Imkoniyatlar mavjud, ammo fermerlar barchamiz tomonidan qo&#039;llab-quvvatlanishi, moliyaviy jihatdan qo&#039;llab-quvvatlanishi va ularga kuch berilishi kerak. To&#039;g&#039;ri qo&#039;llab-quvvatlash bilan ular iqlim inqirozining birinchi qurbonlari emas, balki atrof-muhitni himoya qiluvchilarga aylanishi mumkin. Ko&#039;tarilayotgan suv toshqini barcha kemalarni ko&#039;taradi, shuning uchun biz barchamiz ushbu sanoat tarmoqlarining poydevorini himoya qilish va barqarorlashtirish vazifasini bajarishimiz kerak.<\/p>\n<p><em>Lars van Doremalen Better Cotton Initiative (BCI) ning ta&#039;sir bo&#039;yicha direktori bo&#039;lib, u tashkilotning barqarorlik majburiyatlarini joylarda o&#039;lchanadigan o&#039;zgarishlarga aylantirish bo&#039;yicha ishiga rahbarlik qiladi. Uning ishi fermerlar, ularning turmush tarzi va atrof-muhit uchun natijalar ishonchli va amaliy bo&#039;lishini ta&#039;minlash, ta&#039;sirni aniqlash, tekshirish va amalga oshirish usullarini mustahkamlashga qaratilgan.<\/em> <em>Qishloq xo&#039;jaligi, ma&#039;lumotlar va hamkorlik chorrahasida ishlaydigan Lars, strategiya, dalalarni amalga oshirish va hisobdorlikni qiymat zanjiri bo&#039;ylab bog&#039;laydigan ta&#039;sir arxitekturalarini yaratishga ixtisoslashgan. Uning ishi iqlim, regenerativ amaliyotlar va fermerlarning turmush darajasi kabi ustuvorliklarga qaratilgan bo&#039;lib, ularning ishonchli ma&#039;lumotlar bilan ta&#039;minlanishini ta&#039;minlaydi, shu bilan birga fermerlar uchun amaliy va kengaytirilishi mumkin.<\/em> <em>Korporativ moliya, konsalting va xalqaro rivojlanish sohasida 15 yildan ortiq tajribaga ega bo&#039;lgan u, joylarda ishlaydigan narsalarga mustahkam asoslangan, ta&#039;sirga nisbatan yanada qat&#039;iy va shaffof yondashuvlarni kengaytirishga tizimli yondashuvni taklif qiladi.<\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>2026-yil bahori va G&#039;arbiy Yevropaning katta qismi allaqachon issiqlik to&#039;lqini ostida. Buyuk Britaniya, Irlandiya va Fransiyada may oyi uchun rekord harorat qayd etildi va\u2026<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":14387,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-14386","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-news","hvn-theme-has-thumbnail"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/imgist.ru\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14386","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/imgist.ru\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/imgist.ru\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/imgist.ru\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/imgist.ru\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14386"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/imgist.ru\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14386\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":19870,"href":"https:\/\/imgist.ru\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14386\/revisions\/19870"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/imgist.ru\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14387"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/imgist.ru\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14386"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/imgist.ru\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14386"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/imgist.ru\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14386"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}