Башқұртстандағы күз – тыныш сұлулық пен ойға шомылу кезеңі. Алтын жапырақтар, салқын самал, ұшып бара жатқан құстар – мұның бәрі башқұрт ақындарын әдемі өлеңдер жазуға шабыттандырды. Олар жаздың өтуіне байланысты қайғыны ғана емес, сонымен қатар жаңа мезгілдің келуіне, қыс алдындағы табиғаттың молшылығына қуанышты да білдіреді. Бұл өлеңдер башқұрт халқының жан дүниесін, туған жеріне және оның өзгерістеріне деген сүйіспеншілігін көрсетеді.
Мазмұн
Жию
Көҙҙң килеуе (Күздің келуі)
Алтын япраҡтар өсоп килә, Көҙгө ҡылысҡа һибелә ер. Оҙон көндәрҙе һағынып йөрөп, Күңел һоҡлана, йөрәк сере. Бояштарҙын тауыш тынла, Урманда һауа һюйҡтар. Көҙгө ҡарсыҡтар менән бергә, Йәиге хиялдар ҡалды оҙаҡтар.
кари алтын (сары алтын)
Қояш нұрҙары менән, Урмандарҙы йҡтырта алтын. Япраҡтарҙын төҫө үҙгәрә, Тыныслыҡ менән тула һәр ил. Күктәрҙә ҡоштар осоп китә, Коняҡҡа юл тота ҡанат. Ерҙә ҡалды көҙгө һагыш, Iҙға тиклем оҙаҡ ваҡыт. Көҙгө ямғыр иҫкә төшөрә, Бер көн булыр, ҡиш ҡар яуыр. Тік һәр кім күңеленә һаҡлар, Йәйге һыялдарҙын йылы һәуә.
Көҙгө йыр (Күз әні)
Бойҙаш йырлай, ҡурай монлай, Көҙгө һауа тыныс, иркен. Япраҡтарҙын биергә ҡойола, Урманда тюган иҫталек. Көҙгө ҡарсыҡтар менән бергә, Йөрәк һөөөшә, үңел шат. Берғалап ҡарарбыҙ күктәргә, Яҙға тиклем оҙаҡ ваҡыт.
Жапырақтардың түсуі
Алтын япраҡтар өсоп төшә, Ерғә ҡабат, тыныс ҡына. Көҙгө ҡылысҡа һибеләләр, Урманда тюган иҫтәлек. Бояштарҙын тауыш тынла, Урманда һауа һюйҡтар. Көҙгө ҡарсыҡтар менән бергә, Йәиге хиялдар ҡалды оҙаҡтар. Көҙгө ямғыр иҫкә төшөрә, Бер көн булыр, ҡиш ҡар яуыр. Тік һәр кім күңеленә һаҡлар, Йәйге һыялдарҙын йылы һәуә.
Көкөге хагыш (Күзгі меланхолия)
Көҙгө һагыш күңелгә ята, Йәиге көндәрҙе һағынып. Бояштарҙың тауыш тынла, Күңел һоҡлана, йөрәк сере.
Алтын Урмандар (Алтын Ормандар)
Алтын урмандар тыныс тора, Көҙгө ҡояш яҡтырта улар. Япраҡтарҙын төҫө үҙгәрә, Тыныслыҡ менән тула һәр ил. Күктәрҙә ҡоштар осоп китә, Коняҡҡа юл тота ҡанат. Ерҙә ҡалды көҙгө һагыш, Iҙға тиклем оҙаҡ ваҡыт. Көҙгө ямғыр иҫкә төшөрә, Бер көн булыр, ҡиш ҡар яуыр. Тік һәр кім күңеленә һаҡлар, Йәйге һыялдарҙын йылы һәуә.
Бояш моно (Курай әуені)
Бойҙаш монлай, күңелгә ята, Көҙгө һәуа тыныс, иркен. Япраҡтарҙын биергә ҡойола, Урманда тюган иҫталек.
Күзгі аяздар (Күзгі аяздар)
Көҙгө ҡарсыҡтар менән бергә, Йөрәк һөөөшә, үңел шат. Берғалап ҡарарбыҙ күктәргә, Яҙға тиклем оҙаҡ ваҡыт. Бойҙаш йырлай, ҡурай монлай, Көҙгө һауа тыныс, иркен. Япраҡтарҙын биергә ҡойола, Урманда тюган иҫталек. Көҙгө ямғыр иҫкә төшөрә, Бер көн булыр, ҡиш ҡар яуыр. Тік һәр кім күңеленә һаҡлар, Йәйге һыялдарҙын йылы һәуә.
Ямғыр яуа (жаңбыр жауып тұр)
Көҙгө ямғыр иҫкә төшөрә, Бер көн булыр, ҡиш ҡар яуыр. Тік һәр кім күңеленә һаҡлар, Йәйге һыялдарҙын йылы һәуә.
Алтын жапырақ
Алтын япраҡ осоп килә, Көҙгө ҡылысҡа һибелә ер. Оҙон көндәрҙе һағынып йөрөп, Күңел һоҡлана, йөрәк сере. Бояштарҙын тауыш тынла, Урманда һауа һюйҡтар. Көҙгө ҡарсыҡтар менән бергә, Йәиге хиялдар ҡалды оҙаҡтар. Көҙгө ямғыр иҫкә төшөрә, Бер көн булыр, ҡиш ҡар яуыр. Тік һәр кім күңеленә һаҡлар, Йәйге һыялдарҙын йылы һәуә.
Күзгі түн (Күзгі түн)
Көҙгө тон тыныс, ҡарңғы, Йондоҙҙар яҡтырта күктә. Бойҙаш мңо тыңлаһын, Күңел һоҡлана, йөрәк сере.
Урманда (Орманда)
Урманда тыныс, үҙгәрә. Бояштар жырлай, ҡурай монлай, Көҙгө һгыш күңелгә ята. Күктәрҙә ҡоштар осоп китә, Коняҡҡа юл тота ҡанат. Ерҙә ҡалды көҙгө һагыш, Iҙға тиклем оҙаҡ ваҡыт. Көҙгө ҡарсыҡтар менән бергә, Йөрәк һөөөшә, үңел шат. Берғалап ҡарарбыҙ күктәргә, Яҙға тиклем оҙаҡ ваҡыт.
Көуге өҰ (Autumn face)
Көҙгө өҙө тыныс, иркен, Япраҡтарҙын төҫө алтын. Бойҙаш мңо тыңлаһын, Күңел һоҡлана, йөрәк сере.
Алтын күн (Алтын күн)
Алтын ҡояш нұрҙары менән, Урмандарҙы яҡтырта алтын. Япраҡтарҙын төҫө үҙгәрә, Тыныслыҡ менән тула һәр ил. Күктәрҙә ҡоштар осоп китә, Коняҡҡа юл тота ҡанат. Ерҙә ҡалды көҙгө һагыш, Iҙға тиклем оҙаҡ ваҡыт. Көҙгө ямғыр иҫкә төшөрә, Бер көн булыр, ҡиш ҡар яуыр. Тік һәр кім күңеленә һаҡлар, Йәйге һыялдарҙын йылы һәуә.
Көҙгө һылуу (Күзгі сұлулық)
Көҙгө һылыу тыныс ҡараш, Япраҡтарҙын биерҙ ҡойола. Бойҙаш мңо тыңлаһын, Күңел һоҡлана, йөрәк сере.